Dit zijn de belangrijkste punten uit het tweede dubbelcollege van 7 november 2006 van prof. dr. Cees Zwart. Narrator
Wat zijn Deugden (VIRTUES)?
Het is een morele categorie ook wel juist of goed gedrag.
Voorbeelden van deugden uit oude Griekse tijd flinkheid, geestkracht, voortreffelijkheid.
Areté – deugd - staat voor het streven naar 'zijn', waarbij perfectie en kwaliteit onlosmakelijk verbonden worden aan de mens als geheel.
Moderne uitdrukking hiervoor is ‘competentie’.
Mensen geven met deugden vorm aan hun onderlinge betrekkingen.
Probeer het begrip deugden / ondeugden ruimer te begrijpen, creatiever en spannender.
Niet als tegenstelling zien.
Ethiek, een levensstijl, zoeken van de mens om zo wijs mogelijk in het leven te zijn en te staan.
Bewustzijnshouding nu (2006) gericht (primair) op fysieke / materiële aanwezigheid oftewel materieel bewustzijn.
Bewustzijnshouding in antieke wereld primair gericht op wereld van de goden oftewel mythologisch bewustzijn.
Mythe = beeldverhaal waarin mens zijn essenties herkent, daardoor ontstaat resonantie (direct) van ziel op verhaal.
- panta rhei – alles stroomt niets blijft –
- entelechie – in volkomenheid (zijn) houden –
- telos – einde, doel, het in werkelijkheid komen van wat in aanleg was, geest die het lichaam bezielt en zo maakt tot levend zijn en tot ontwikkeling en volmaaktheid leidt -
In de werkelijkheid zit het geheim van de wording
Mens werkt aan eigen ontwikkelingsgang en ontwikkeling van sociale leven.
Verschillen tussen Plato en Aristoteles
Plato brengt deugden in kaart:
- Wijsheid – vermogen van de geest-
- Matigheid – maatvoering, innerlijk goede maat-
- Dapperheid – moed, levensgebied beschermen, naar binnen gekeerd-
- Rechtvaardigheid – deze deugd zet de drie voorgaande op terechte plaats, laat de orde der dingen niet verstoren-
Leidend principe – bezonnenheid – dit is het vermogen om juiste verhouding aan te brengen wat je toestaat en wat toegestaan wordt.
Aristoteles beschrijft het proces. Dit is de sleutel naar de ingang van deugden / ondeugden. Een deugdzaam mens bezit een door het verstand vaardigheid / vermogen om balans te houden tussen teveel en te weinig.
1ste stroming
Deugd is proces van voortdurende oordeelsvorming over twee beproevingen.
Deugd is geen tegenoverstelling van ondeugd.
Het omgaan met deugden en ondeugden is creatiever en spannender.
2de stroming
Vind de maat van je eigen innerlijk mens-zijn. Mens is microkosmos als weerspiegeling van macrokosmos. Vindt hieruit de maat naar binnen en ook de maat naar buiten.
Bewustzijnsvorming en de omgang daarmee, daar gaat het om.
De beweging bergafwaarts
Overgang van de Grieken naar Middeleeuwen.
Een belangrijk keerpunt in 4de eeuw na Chr. met Ambrosius, herschikking van kardinale deugden.
5de deugd wordt toegevoegd – nederigheid – dit wordt leidend hoe mens deugdzaam kan worden.
Daarnaast bestaan theologische deugden – geloof, hoop, liefde –
Nieuwe deugden zijn totaalpakket die de mensheid begeleidt. Ze hebben negatieve gevolgen voor deugdenleer.
Er ontstaat strijd om deugden / ondeugden, ze staan tegenover elkaar, er moet een overwinning zijn van de deugden. Mens staat terzijde in dit verhaal, het is uit handen van de mens genomen.
Overgang van Middeleeuwen naar Moderne tijd / Nieuwe tijd
- aarde wordt primaire bewustzijnsoriëntatie
- deugden / ondeugden worden fatsoensnormen
- ondeugden worden ziektebeelden, psychische afwijkingen
- er ontstaat een nieuwe deugd namelijk redelijkheid. Glans van de verlichting, mens is redelijk dier, rede komt terug als sturende factor, ethiek wordt praktische rede
Subdeugden ontstaan zoals:
– haalbaarheid – (functionaliteitethiek), als het werkt moet je het doen
– rechtmatigheid van handelen – (legitimiteit), juridisering, zegt niets over de zinvolheid
– doelmatigheid – verzakelijking, zegt niets over de zingeving
De vraag hierbij is:
“Zijn deze deugden toekomstkrachtig?''
"Helpen ze de mens aan hogere waarden / normen?"
Je reactie op dit artikel is heel welkom! Klik hiervoor op "reacties".
Reacties