Dienstbaarheid is het meest gericht op anderen. De filosofie vanuit de Karmayoga is dat de goddelijkheid te bereiken is door dienstbare arbeid te verrichten. Je kunt ook dienstbaar zijn uit angst om afgewezen te worden of om aardig gevonden te worden, doch dit is niet wat ik hiermee bedoel. Dienen vraagt een bepaald bewustzijnsniveau.
Inzet en beleving zijn de twee elementen waar het om gaat: het één kost energie en het andere levert energie op. Beiden hoeven op zich niets met elkaar gemeen te hebben. Je kunt je immers inzetten zonder enige beleving te hebben en omgekeerd. Het mooie is wanneer beide in balans zijn.
Wanneer de inzet zo groot is dat de beleving negatief wordt ervaren, dan kan dit ontaarden in slaafsheid. Er is dan geen contact met het positieve gevoel. Grenzen vervagen en de slaafse routine treedt in werking. Iemand die van nature dienstbaar is , zal zonder moeite met een opgeruimd en zangerig gevoel alles lopen te redderen. Traditioneel is dit bij vrouwen tijdens de opvoeding beter ontwikkeld dan bij mannen. Een mooi voorbeeld van balans tussen inzet en beleving is te zien bij hulporganisaties zoals Artsen Zonder Grenzen. De artsen en verpleegkundigen die onder zware omstandigheden hun werk verrichten antwoorden desgevraagd na korte tijd niets anders te willen doen.
Iets onbevooroordeeld doen voor een ander, in eerste instantie dus puur op de ander gericht. Op een dieper bewustzijnsniveau gebruik je deze deugd om inzicht in jezelf te verwerven, jezelf beter te leren kennen, je 'bril' op te schonen. Wijsheid en discipline staan op zich los van dienstbaarheid, doch om je tot actie aan te zetten geeft dit wel degelijk verbinding. In het dienen kom je vaak weerstanden tegen. Op deze wijze leer je geleidelijk aan over irritaties heen te stappen. Door jezelf een spiegel voor te houden, kun je ontdekken waar die ontstaan. Let op dat dienstbaarheid niet doorslaat naar slaafsheid. Dit kun je doen door kritisch te blijven kijken naar wat je doet en wat daarbij jouw drijfveren zijn. Zeker wanneer de werkdruk hoog is en je nogal hulpvaardig bent ingesteld! Vragen die hierbij helpen zijn: kan ik delegeren, wie is hiermee gebaat, wat gebeurt er wanneer ik niet doe wat er van mij wordt verwacht? Vaak zijn het dan taken die ik onbewust en zonder duidelijke keuze op mij heb genomen.
Dienstbaarheid hoort bij alle beroepen en functies en juist ook bij leidinggevenden. Wanneer ik een organisatie binnenkom bemerk ik al gauw of er een dienstbare sfeer hangt. Het gaat dan om de vraag of ieder doet wat er gedaan dient te worden. Aan de portier, directeur, verkoper kun je meteen de betrokkenheid bij hun organisatie zien. Ze tonen een vorm van opgeruimdheid, blijheid en plezier. Klanten worden snel en soepel geholpen, bezoekers hoeven niet lang te wachten en de sfeer tijdens het kennismakingsgesprek is prettig.
Organisaties zien tegenwoordig in toenemende mate het belang van dienstbaarheid in. Denk maar aan het ontwerpen van internetapplicaties voor een ziekenhuis waardoor jonge patiëntjes huiswerk kunnen maken en minder geïsoleerd raken, een dagje community service om Natuurmonumenten te helpen bij het riet snijden etc. Deze activiteiten verhogen bij uitstek het WIJ-gevoel, verbinding en betrokkenheid.
Discipline is een kwaliteit waarmee jij je ondergeschikt maakt aan de situatie, een soort nederigheid of openstelling om nieuwe dingen nader te leren kennen. In momenten van reflectie probeer je telkens opnieuw te voelen waar het om gaat en wat je nodig hebt. Discipline heb je nodig om nieuwe dingen aan te leren maar ook om dingen af te leren. Dat duurt net zo lang totdat het 'als vanzelf gaat', geheel in jouw systeem, je bloedcellen, spieren en botten verankerd zit. Vaak is het nodig om een deel van het ego los te laten, het denkbeeld 'dit ben ik' overboord te gooien. Er is een groot verschil tussen gedwongen overgaan naar een nieuwe situatie én het tijdig voorzien dat het anders moet. In beide gevallen is sprake van een bijna gedwongen keuze, omdat de bestaande gang van zaken niet langer meer voldoet.
Verantwoordelijkheid impliceert het naar je toe trekken van taken. Sommige mensen werpen zich al meteen op wanneer er taken te verdelen zijn. Dit hoeft niet altijd met inventiviteit en dienstbaarheid te maken te hebben, maar meer met - please-disease - ze willen aardig gevonden worden. Verantwoordelijkheid heeft veel te maken met afspraken en discipline. Blijf het scherp houden welke verantwoordelijkheid je op je genomen hebt en schiet er niet in door. Verhelderend is te zien hoe niet-begrijpend er doorgaans wordt gereageerd als iemand zijn taken strak afbakent. Een weigering hoeft niet direct te duiden op een 'egocentrische opstelling': de persoon heeft wellicht zijn verantwoordelijkheid helder afgebakend en weigert zich verantwoordelijk te voelen voor taken waarover hij geen afspraken heeft gemaakt. Het is ook wijs om je niet verantwoordelijk te voelen voor hetgeen anderen doen. Wel kunnen we anderen verbinden onze verantwoordelijkheid door afspraken en discipline. Problemen op het werk zijn vaak terug te voeren op onduidelijke of afwezige functieomschrijvingen. Ook treden er problemen op wanneer mensen zich op elkaars verantwoordelijkheidsgebied begeven, dit is onvervalste territoriumdrift met bijbehorende agressie.
Toewijding is een kwaliteit die de balans aangeeft tussen hulpvaardigheid/discipline en verantwoordelijkheid. Je hebt je deze kwaliteiten zo eigen gemaakt, dat de positieve beleving ervan de inzet geheel overstijgt. Je hebt geleerd de deugd dienstbaarheid te waarderen. De moeite die je in eerdere stadia hebt ervaren zijn nagenoeg verdwenen en opgelost. Je hebt je geheel toegwijd aan je taak/taken. Je handelt vanuit het hart, met dien verstande dat de keuzes nu bewust worden gemaakt. Je persoonlijke kwaliteiten zijn aangescherpt en je weet dat je nu geen anders keuze kunt maken. Je inzet is onderdeel van je hele systeem en tegelijkertijd scherp je door de toewijding je eigen persoonlijkheid aan.
Essentieel is dat je overtuigd blijft dat dienstbaarheid bijdraagt aan jouw persoonlijke ontwikkeling. Wanneer je dienstbaarheid bewust blijft toepassen en blijft beleven dan ontstaat er veel warmte en betrokkenheid.
Laatste reacties